Visueel Denken – The Back of the Napkin

Visueel probleem oplossenVan de vijf zintuigen die de mens heeft is het visuele zintuig, het zien, het verst ontwikkeld en het belangrijkst voor de wijze waarop we de wereld waarnemen. Het is daarom opvallend dat we als mensen juist dat zintuig zo weinig inzetten in situaties waarin we problemen willen oplossen.

De klassieke aanpak van problemen oplossen is veelal gericht op ons auditieve zintuig, het horen. Veel van ons probleemoplossend werk doen we via gesprekken of vergaderingen. Waarvan we vervolgens verslag van maken via tekst, wat op zijn beurt een gecondenseerde vorm van audio is.

Tony Buzan heeft met het ontwikkelen van de techniek van mindmappen al een grote stap gemaakt naar een meer visuele wijze van werken. In de praktijk zie je echter dat een mindmap, zeker als ze electronisch gemaakt worden, een samenstelling van woorden is. Het sterke visuele element dat Buzan nastreefde wordt vaak achterwege gelaten. Jammer, want het is juist het visuele element dat andere delen van ons brein stimuleert om mee te werken.

Dan Roam heeft echter een boek geschreven dat geheel gericht is op het optimaal inzetten van ons sterkste zintuig in het oplossen van problemen en voor het verkopen van ideeën. The Back of the Napkin gaat over visueel denken in zijn pure vorm. Zowel voor het uiteenrafelen van een probleem, als voor het werken naar een oplossing als voor het bepalen van de beste vorm om die oplossing vervolgens aan de man te brengen.

The Back of the Napkin is meer een handboek dan een leesboek. Dan Roam heeft een boek gemaakt dat de lezer op een heldere en eenvoudige manier door de stof leidt, zowel via heldere voorbeelden van de toepassing van zijn ideeën, als via tekst. Maar zelfs zonder tekst zou je de grote lijnen van dit boek goed begrijpen.

Het proces van visueel denken

Het proces van viseel denken

Het proces van visueel denken is onder te verdelen in vier stappen:

  • Kijken (Look)
  • Zien (See)
  • Verbeelden (Imagine)
  • Laten zien (Show)

Deze vier stappen worden in deze volgorde ook doorlopen. We kijken om ons heen om de wereld waar te nemen, er komt dan visuele informatie binnen. Als we gaan zien, dan gaan we logica toevoegen aan die visuele informatie. We herkennen objecten, mensen en verbanden. Vervolgens verbeelden we ons wat er mist in het plaatje, wat zou er nog kunnen zijn? Tenslotte laten we aan anderen zien wat we gevonden hebben. En dat triggert op zijn beurt weer de eerste stap van het proces bij de toeschouwers.

Opvallend is dat veel mensen bij visueel denken juist eerst aan de laatste stap denken: “Wat is de beste manier om het te laten zien?”. Terwijl dat dus juist de laatste stap in het proces is, die ook nog eens op een logische manier volgt uit het doorlopen van het proces.

De zes manieren van zien

Zes manieren van zien

Problemen zijn vaak in zes categoriën onder te verdelen, namelijk:

  • Wie / Wat (Who / What)
  • Hoeveel (How Much)
  • Waar (Where)
  • Wanneer (When)
  • Hoe (How)
  • Waarom (Why)

Dan Roam noemt dit de 6W’s (tja, waarom zou het woord met een W moeten beginnen…). Elk van deze problemen heeft zijn eigen aanpak bij het visueel denken, zowel in het analyseren als in het laten zien. In onderstaand schema is te zien wat de beste manier is om informatie te laten zien voor elk van deze 6 W’s.

6-6 regel

In het boek zijn nog veel meer praktische tips en uitgebreide voorbeelden te vinden over het visueel denken. Voor de liefhebbers (zoals ik) zit er zelfs een stuk wetenschappelijke achtergrond bij over het hoe en waarom deze aanpak werkt. Dan Roam heeft deze techniek niet op basis van die theorie ontwikkeld, maar via vallen en opstaan. Pas in een later stadium, toen hij al overtuigd was van de werking en het nut, is hij in aanraking gekomen met deze achterliggende bevindingen van hoe het brein met visuele informatie omgaat.

Al met al is dit boek een aanrader voor iedereen en een must voor mensen die regelmatig presenteren. Ik ben er zo door aangestoken dat ik het inmiddels dagelijks probeer te gebruiken. Ik ben in elk geval dagelijks aan het tekenen geslagen om wat vaardigheid erin te krijgen (de tekeningen bij dit artikel komen van eigen hand, naar voorbeeld van Dan Roam).

Dit boek verdient een mooie plek in onze boekenlijst in de sectie Presenteren met Impact. Daarnaast ben ik ook de ideeën uit dit boek aan het verwerken in een workshop, die ik komende maand al voor de eerste keer ga geven. Zo leuk!

7 gedachten over “Visueel Denken – The Back of the Napkin”

  1. Juist het betrekken van mensen in je presentatie verhoogt de werkzaamheid. Interactie is belangrijk, zelf meedoen, dat is een ervaring verhoogt de betrokkenheid en verhoogt cq geeft een beter resultaat. Zelf laten ontdekken en meedoen, en dat is waarom mij dat visueel denken ook aanspreekt, heeft een meerwaarde. Alleen luisteren naar de meester werkt niet. Maar ja da’s ook eigenlijk een open deur. Ik vraag me echter af of er niet veel meer ingangen zijn dan de SQUID en de 6 W’s. Ik weet het wel zeker. Maar dan kom je eigenlijk meer terecht op het geboied van brainstormen.

  2. @Ben – We moeten verschillende aspecten onderscheiden denk ik. Ruiken en proeven zijn zeker niet ondergeschikt waar het aankomt op het opslaan en ophalen van herinneringen, ervaringen en gevoelens. Ze zijn wel degelijk ondergeschikt aan zien, horen en voelen waar het aankomt op informatieoverdracht.

    In informatieoverdracht is zien superieur ten opzichte van de andere zintuigen. Dat is ook de reden dat mensen die de beschikking hebben over al hun zintuigen, met name het zien ver ontwikkelen.

    Een blinde heeft niet de beschikking over dat zintuig en laat zien dat andere zintuigen, zoals horen en voelen veel verder ontwikkeld kunnen worden dan we van nature doen. Wij kunnen niet via echolokatie bepalen waar we in een ruimte zijn, omdat dat simpelweg niet nodig is. Zien heeft dat voor ons al geregeld. Ook kunnen wij niet lezen via onze vingertoppen, ook daar heeft zien (en door subvocaliseren ook horen) die noodzaak niet getriggerd. En een dove heeft zien en voelen weer verder ontwikkeld dan mensen die alle zintuigen tot hun beschikking hebben.

    Dat er in de belevingswereld van mensen alle modaliteiten een belangrijke rol spelen en dat er verschillende voorkeuren en leerstrategieën zijn is duidelijk. Veel van de minder gebruikte zintuigen kunnen daarom ook juist enorm sterke ankers zijn voor gevoelens en herinneringen.

    @Laura – Ik denk dat er niet zoiets bestaat als de beste soort weergave voor iedereen. Je zult in presentaties moeten afwisselen tussen modaliteiten om iedereen aan te kunnen spreken. Wat me echter opvalt is dat veel van de presentaties zich voornamelijk richten op de auditieve modaliteit (dat juist mijn minste voorkeur heeft). Er wordt gesproken tot een publiek met sheets met tekst, die het liefst in bulletpoint (sequentieel) weergegeven is.

    Ook bij probleemoplossende technieken worden vooral auditieve, sequentiele technieken gebruikt. Sterk gefocust op het rationele deel van ons brein (waar we in het bedrijfsleven en in het onderwijs zo dol op zijn). In één van de appendices van het boek gaat Dan Roam ook in op de neurale banen die van de ogen de hersenen in lopen en het is opvallend dat dat er meerdere zijn, die allen naar andere delen van onze hersenen gaan. Zicht triggert van nature ons hele brein.

    De vragen van SenseS zien er leuk uit, ik herken de triggers erin waarin de modaliteiten met elkaar verweven worden (NLP is zo leuk!). Mijn ervaring daarmee is wel dat mensen er al voor open moeten staan. Vragen als “Hoe klinkt koffie?” en “Welke kleur heeft het geblaf van honden?” komen bij heel veel mensen gewoon niet aan. Die kijken je aan alsof je ze niet allemaal op een rijtje hebt 🙂

  3. Ik sluit me aan bij de opmerkingen van Ben, de veronderstelling dat voor íedereen een meer visuele presentatie meer ‘triggert’, vind ik te kort door de bocht. Ik merk aan je schrijven dat je bekend bent met NLP principes, dus zul je weten dat verschillende mensen verschillende leerstrategieen als voorkeursstrategie gebruiken. Dat is niet per definitie de visuele. Ik zou daar aan willen toevoegen dat visuele prikkels sommige mensen zelfs kunnen afleiden en verwarren, omdát ze een andere strategie als sterkste hebben.

    Als ik spreek vanuit mijn eigen ervaring en beleving, voor mij hangt een goede presentatie samen met een gebalanceerde afwisseling van de verschillende leerstrategieen (dus zintuigen). Als iemand prachtige plaatjes heeft, maar een saaie eentonige stem, dan raak ik de aandacht snel kwijt. Op momenten wil ik graag vóélen hoe iets werkt, dus een praktische oefening doen, of een energizer. Zelfs frisse lucht, koffie en dat soort prikkels kunnen helpen (hoewel niet direct gerelateerd aan de inhoud…)

    Ik ben het met je eens dat er meer zintuigen aangesproken mogen worden in presentaties, trainingen en opleidingen. Ik zet me daar zelf ook voor in, door instrumentarium te ontwikkelen dat zich specifiek op de zintuigen ingaat, zoals de cd Sense en het (kaart)spel SenseS. Ik nodig je van harte uit om er kennis mee te maken!

  4. Olala, zeg dat van die blinddoek op niet tegen een blinde. Ik heb een documentaire gezien van een blinde jongen die door het maken van klanken en de trilling te voelen precies wist waar hij liep en wat voor ‘n materiaal de terugkerende trilling was.

  5. Goed zo Lodewijk. Ik hoopte op cijfers want in de praktijk zie (!) ik dat mensen meestal een combinatie van 2 zintuigen als voorkeur gebruiken (synesthesie). Zoals bij mindmapping zien/voelen. En we weten allemaal dat mensen die visueel zijn sneller herinneringen op kunnen halen, sneller ademhalen, sneller praten. En dan lijken ze sneller te denken.

    Ruiken en proeven zijn niet ondergeschikt. Horen (!) bij kinesthetisch, ‘voelen’, omdat het fysieke ervaringen zijn en worden vaak gebruikt om jeugdherinneringen op te halen (ik heb ook geen cijfers). In onze westerse wereld is visueel inderdaad behoorlijk ontwikkeld, maar het grootste deel vd mensheid is niet westers. Rond de Evenaar, waar ik 30 jaar heb vertoefd, is voelen zintuig nr 1.

    Visualiseren is iets anders dan visueel (zien-zintuig). Bij visualiseren zet je al je zintuigen in. Visualiseer eens je droom… dan maak je plaatjes, hoort, voelt ruikt iets toch?

  6. Als handeling zijn tekenen en schrijven inderdaad kinesthetisch, maar dat geldt voor elke handeling waar beweging een essentieel onderdeel van is. Alleen stilzitten en zien of luisteren, of proeven zonder te kauwen enzovoort zijn handelingen die een modaliteit isoleren.

    Plaatjes en tekst als informatiedrager triggeren echter wel de visuele en auditieve zintuigen, voordat de informatie zelf wellicht andere modaliteiten triggert. Als we lezen over hoe wijn smaakt, triggeren we eerst ons visueel/auditieve systeem om van de informatiedrager weer informatie te maken. We zien de letters, subvocalizeren de woorden en begrijpen dan wat er staat.

    De eerste zin is voor een belangrijk deel gebaseerd op de rol van het zicht in het reptiele brein van de mens, het meest basale onderdeel. We gebruiken ons zicht non-stop om onze eigen positie in de wereld te bepalen. Waar zijn de grenzen van de ruimte waar ik me bevind, wat is boven, wat is onder? Het zicht is daar belangrijker voor dan welk ander zintuig ook.

    Zelfs ons evenwichtsorgaan, hoe geavanceerd ook, kan ons daar niet in helpen. Mensen die in lawines bedolven worden bijvoorbeeld, kunnen met geen van hun zintuigen precies bepalen wat nu precies “boven” is. De truc die daarvoor geldt is om iets te laten vallen (vaak gewoon spuug) om te zien in welke kant de zwaartekracht op werkt. In tegengestelde richting is dan boven 🙂

    Van de drie grote zintuiglijke modaliteiten (visueel, auditief en kinesthetisch) worden mensen het meest gehandicapt als ze hun zicht missen. Iemand met een koptelefoon op weet zich goed een weg te banen door de wereld. Iemand met een blinddoek op is grotendeels verloren. Gevoel uitschakelen is wel wat lastig … dus dat is ook lastig te testen.

    En reuk en smaak zijn sowieso ondergeschikt aan de “grote drie”. En ze zijn ook nog eens behoorlijk symbiotisch met elkaar en voor een groot deel weer afhankelijk van zicht, zoals uit geblindeerde smaaktesten naar voren komt.

    Een echte link naar een wetenschappelijk onderzoek heb ik dus niet voor je, Ben. Maar ik heb er wel over nagedacht 😉

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *